Andres Bonifacio: Sa Marahas Na Manga Anak Nang Bayan

To commemorate the 153rd birth anniversary of Andres Bonifacio, Father of the Philippine Revolution of 1896, I share the full text of one of the manifestos, issued in his name to the Katipuneros after suffering a series of defeats from the Spanish advances in Silang, Zapote and Batangas sometime between February and March 1897:

Sa Marahas Na Manga Anak Nang Bayan:
Ang inyong ipinakilalang katapangan sa pakikihamok sa kaaway na mga Kastila buhat pa ng simulan itong panghihimagsik, ay siyang nagsasabing mataas na di ninyo ikinasisindak ang ugong ng paghahanda at pagsalakay dito ng hukbong akay ni Polavieja, na sa kaunting pan ahon ay nagpakilala na ng malabis na kaduagan at hamak na kaasalan ng alipin sa kanyang pagpapahirap at malimit na pagpatay sa makapal na kalahing hindi nagsisilaban. Yaong pagpapasunog nito sa mga bayan, yaong paglapatasngan at pagdungis sa capurihan ng mga babai na di na pinacundanganan ang canilang cahinaan, yaong pagkitil ng buhay ng mga matatandang hindi na macausad at sangol na sumususo pa, na cailan may hindi aasalin at gagawin ng sino pa mang lalaking may puri at may tapang, ay humihingi ng isang masiglang paghihiganti at matinding caparusahan.

Sa inyong pamimiyapis mangyayaring abutin ang cayo’y tanghalin bangkay sa gitna ng parang ng pakikidigma; ngunit ito’y isang kapurihang inyong maipapamana sa ating Bayan, sa ating lahi, at sa ating angkan.
Dapat naman ninyong mabatid, na ang kadahilanan ng ating paggugugol ng lalong mahalaga sa loob at sampu ng ingat na buhay, ay ng upang tamuhin at kamtan yaong linalayong Kalayaan ng ating Bayang tinubuan na siyang magbibigay ng buong caginhawaan at magbabangon ng ating kapurihan na ilinugmok ng kaalinpinan sa hukay ng kadustaang walang makatulad.

Sasagi kaya sa iniyong loob ang panlolomo at aabutin ang panghihinayang na mamatay sa kadahilanang ito? Hindi, hindi! Sapagka’t nakikintal sa inyong gunita yaang libolibong kinitil na buhay ng mapanganyayang kamay ng Kastila, yaong daing, yaong himutoc at pananangis ng mga pinapangulila ng kanilang kalupitan, yaong mga kapatid nating nangapipiit sa kalagimlagim na bilanguan at nagtiis ng walang awang pagpapahirap, yaong walang tilang pag agos ng luha ng mga nawalay sa piling ng kanilang mga anac, asawa at matatandang magulang na itinapon sa iab’t ibang malalayong lupa at ang katampalasanang pagpatay sa ating pinakiibig na kababayan na si M. Jose Rizal, ay nagbukas sa ating puso ng isang sugat na kailan pa ma’y di mababahaw. Lahat ng ito ay sukat ng magpaningas sa lalong malamig na dugo at magbunsod sa atin sa pakikihamok sa hamak na Kastila na nag bibigay sa ating ng lahat ng kahirapan at kamatayan.

Kaya mga kapatid, igayak ang loob sa pakikipaglaban at paasasahan ang pagtatagumpay, sapagka’t na sa atin ang tunay na katuiran at kabanalang gawa; ang Kastila, isyang kasuklamsuklan na lahing dito’y napasuot ang taning ipinaglalaban, ay ang maling katuirang panggagaga at panlulupig dito sa di nila bayan.

Sa lahat ng ito, ng malubos ang kabanalan at kapurihan ng ating lahi, ng tanghalin ng Sandaigdigan ang kamahalan ng ating kalooban, ay huag nating tularan ang kalabang Kastila sa pagkahamak ng asal na ugaling gamit sa pakikidigma, huag tayong makipaghamok sa kaibigan lamang pumatay, kundi sa pagtatanggol ng Kalayaan ng ating Bayan, at abutin sa mahigpit na pagkakayakap nating mga anak ng Bayan, ay maihiyaw ng buong lakas na Mabuhay! Mabuhay! Ang Haring Bayang Katagalugan!

Andres Bonfacio
Maypagasa

Source: Aguinaldo and the Revolution of 1896: A Documentary History, by Pedro S. de Achutegui, S.J. and Miguel A. Bernad, S. J., Ateneo de Manila, 1972. p. 328

As part of 20 Speeches that Moved a Nation by Manuel L. Quezon III, 2002

Leave a Reply